عباسعلي فرهنگيان

اسلام پزشك بي دارو12

شخصيت معتدل  
از جهت روانى اگر آدم مستعد و خيلى مقراراتى هستيد شخصيت خودتان را معتدل نمائيد، و روحيه ميانه روى را انتخاب نماييد. روحيه معتدل روحيه اى نرم و ملايم و انعطاف پذير است . و اگر هم خيلى كم رو و كم حرفيد و پذيرياى هر مدام و عقيده اى هستيد خود را به طرف اعتدال بياوريد، بيشتر فكر كنيد و با برنامه باشيد.
فعاليت معتدل و بودجه معتدل
كليد يك زندگى معتدل ، رژيم غذايى معتدل ، احساسات معتدل ، بودجه و در آمد معتدل است تا حدودى در مورد رژيم غذايى اسلام ، از نظر مقدار غذا، و چگونگى خوراكها، بحث شده و اما بودجه معتدل ، فعاليت و كار معتدل مى خواهد، بدون زحمت و كار، در آمد نيست و بدون در آمد هيچ چيز فراهم نمى شود.
حضرت صادق (ع ) ميفرمايد:
((با هشام ان رايت الصفين قد التقيا فلا تدع طلب الرزق فى ذلك اليوم ))(442)
اگر روزى را ببينى كه سربازان در ميدان كارزار از دو طرف در مقابل يكديگر صف كشيده اند و با مشتعل شدن آتش جنگ ، نگرانى و وحشت ، همه جرا را فرا گرفته است تو در همان روز از انجام كار و طلب روزى باز نايست ، و در همان شرائط سخت و دشوار براى به دست آوردن معاش كوشش كن .
حفظ آبرو، عزت و مقام در ميان دوستان و اقوام و خويشان ، عمر طولانى بدون دغدغه فكر و اضطراب مربوط به كار خوب و در آمد از مسير صحيح است .
امام هفتم (ع ) مى فرمايد:
((طوبى لمن اسلم و كان عيشه كفافا))(443)
خوشا به حال كسى كه اسلام بياورد و در آمدش براى معاش او كافى باشد.
بعضى از مردم ، برنامه ميانه روى اسلامى را نداشته اند و خيال مى كنند دينى يعنى انزوا، گوشه نشينى ، ترك دنيا، ترك مال و كوبيدن همه اميال نفسانى ، در صورتى كه پيشوايان دينى ما اين طور نفرموده اند و خود نيز چنين نبوده اند.
امام صادق (ع ) مى فرمود:
((لا خير فيمن لا يحب جمع المال من حلال يكف به وجهه و يقضى به دينه و يصل به رحمه ))(444)
كسيكه علاقه به جمع مال حلال ، به منظور حفظ آبرو، پرداختن بدهى و رسيدگى به خويشان ، ندارد، خيرى در او نيست .
يك قسمت از فسادهاى اجتماعى ، مانند دزدى ، تقلب ، دورغ و خصومتها بواسطه فقر است ، فقر است كه مانند موريانه از درون ، دل و انديشه انسان را مى خورد و عامل بسيارى از اينهمه مفسده ها و بدبختيها است .
قال على لولده الحسن (ع ): لا تلم انسانا يطلب قوته فمن عدم قوته كثرت خطاياه ))(445)
على (ع ) به امام حسن (ع ) فرمودند: كسى كه به دنبال روزى مى رود نبايد مورد ملامت قرار گيرد، زيرا آن كس كه بدون قوت و غذا باشد لغزشهايش ‍ بسيار است .
البته قبلا تذكر داديم ، كه فعاليتهاى نسنجيده و زياد، كه فرصت و فراغتى براى آسايش و فكر و بدن نگذارند پسنديده نيست و چنين كسى از اعتدال بجانب زياده روى گراييده است .
احساسات معتدل  
از آنجا كه هر چيز بايد در سايه اعتدال باشد هيجانها، دوستيها، محبت ها، عشق ها، همه بايد تعادل خود را حفظ كنند.
ازدواج
يكى از احساسات دوران عمر، احساس نياز به زناشوئى است .
طبعا هر بشر به حكم غريزه اى كه در نهاد او نهفته است خواهان زندگى است ، زندگى با همسر خود. هر دختر و پسر بالغى بدون اينكه كسى به آنها بگويد يا در اين قسمت معلمى داشته باشند خواهان جنس مخالف اند و اين همان غريزه است كه در وقت مخصوص خود بروز و ظهور مى كند.
بعضى خيال مى كنند كه اگر سر تا سر زندگى را آرام و ساكت بگذارند و ازدواج نكنند، عمر شان بيشتر مى شود و نيروهاى خود را هم ضمنا حفظ نموده ان ، ولى اين گروه ندانسته به جنگ فطرت و خلقت رفته اند، و معلوم است كه با شكست مواجه مى شوند، شكستهايى كه از مجرد زيستن پيدا مى شود جنبه هاى مختلف دارد. ما به مناسبت بحث كتاب فقط به جنبه هاى جسمى و ضررهايى كه از آن جهت بر بدن وارد مى شود اشاره مى كنيم :
((اگر شما ازدواج كرده ايد و يا زن و يا شوهر اختيار نموده ايد بايد دوباره عاشق همسر خود بشويد. اگر ازدواج نكرده ايد و همين طور اجاق خانواده خود را كور نگهداشته ايد بخاطر مردان و زنانى كه ازدواج كرده اند و داراى زندگى طولانى مى شوند و بيش از مردان و زنان مجرد عمر مى كنند، زيرا احساسات و هيجانات خود را متعادل مى سازن و اصول زندگانى خود را مرتب و منظم كرده و همچنين غذاى خود را به طور مرتب و منظم مى خورند))(446)
گفتيم احساسات غير متعال غير از توليد اضطراب و هيجانهاى بيجا اثرى ندارند، و به همين آثار سوء بر روى بدن و جسم كاملا آشكار مى گردد.
((امروز در علم طب ثابت شده است كه رشد بيمارى سرطان بستگى كامل به عواطف و احساسات مريض دارد و اگر بيمارى ، بتواند اين عواطف گسسته شده را فورا تسخير كرده و بجاى ديگر مثلا علاقه به ادامه زندگى بچسباند رشد در بدن او متوقف مى شود و سالها بيمار زنده خواهد بود، و اگر بر عكس موفق به تسخير آن نشود بيمارى به سرعت پيشرفت كرده و او را خواهد كشت ))(447)
ما با صرفنظر از جنبه هاى اخلاقى و اجتماعى ، وقتى به دستورات اسلام در باره ازدواج مى نگريم و مى بينيم سفارش اسلام در اين موضوع شامل همه جهات است ، اسلام ازدواج را يكى از عوامل سعادت مردم دانسته است :
عن الصادق (ع ): من سعادة المراة الصالحة و المسكن الواسع ...(448)
امام ششم فرمودند از سعادتهاى مرد داشتن زن نيكو كار و خانه وسيع و... است .
در اينجا طبعااين سئوال پيش مى آيد كه بهار ازدواج چه وقت است ؟ بهار يعنى زيبائى ، قشنگى ، نيرو، قدرت ، هيجان و طراوت
بنابراين بهار ازدواج دوران جوانى و ابتداى آن اوائل جوانى است .
ازدواجهاى دير علاوه بر فسادهاى اجتماعى و اخلاقى ، عقده ها و اضطراباتى ايجاد مى كند كه انسان از دست آنها ممكن است جان سالم بدر نبرد.
((در گذشته كه دختران زود به خانه شوهر مى رفتند و در اول جوانى داراى چندين فرزند مى شدند سرطان پستان خيلى كمتر از امروز بوده ، و هم اكنون در كشور هايى مثل ژاپن كه دختران را زود شوهر مى دهند و بچه هاى خود را مادر شير مى دهد سرطان پستان خيلى كم است و در كشورهاى اروپا نيز اين بيمارى مخصوص زنانى است كه اساسا شوهر نكرده و يا دير شوهر كرده اند و يا بچه دار نشده و يا كودك خود را شخصا سير نداده اند))(449)
البته ازدواجى كه سعادت هر دو طرف را تامين كند بايد داراى شرائط و خصوصياتى باشد، يعنى اصولا هر كارى بايد با فكر و دقت و شرائط مخصوص به خود انجام گيرد، و در غير اينصورت به جاى سعادت شقاوت و بدبختى مى آورد.
اولين شرط ازدواج ، تناسب اخلاقى و فكرى دو همسر است ، البته در دستورهاى اسلامى آمده كه پسر و دخترى كه با يكديگر قصد ازدواج دارند لازم نيست حتما قوم و خويش و يا اهل يك شهر و بخش و استان باشند بلكه اگر نسبت خويشاوندى نداشته باشند بهتر است ، و اگر از نظر شهر دورتر باشند نيز بهتر مى باشد ولى تناسب ايده اى و اخلاقى بين آن دو حتما لازم خواهد بود.
شرط دوم ، احترام متقابل دو همسر به يكديگر است ، هر دو يكديگر را شريك شادى و غم بدانند، و در امور هم تبانى و مشورت نمايند، و كارها را بدلخواه يكديگر تقسيم كنند.
مرد نبايد به زن خود بچشم يك برده نگاه كند و در مقابل ، زن نيز نبايد مرد را مانند نوكر و غلامى خطاب نمايد، چندى پيش در يكى از شهرهاى كشورمان مرد موجهى در حمام منزل خود بوسيله تيغ ، رگهاى بدن خودش ‍ را بريده و بدين وسله خودكشى كرده بود.
در نامه كه از او بجاى ماند سبب خودكشى را چنين نوشته بود:
خودشكى من بواسطه هتاكى ها و جسارتها و تحقيرهايى بود كه همسرم در مجامع عمومى و در انظار مردم نسبت به من روا مى داشت سومين شرط يك ازدواج مطلوب ، ترك عصبانيت و خشونت است و اصولا در زندگى اگر به جاى سختيرگيهاى بى مورد، گذشت از هم و به جاى خشونتها و لطفها، خنده ها بذله گوييها باشد هيچوقت چنين زن و شوهرى پير نمى شوند ممكن است اين عادت را انسان براى خود ايجاد كند و كم كم آنرا توسعه بدهد.
چهارمين شرط، وظيفه مرد است ، كه از زنان ديگر پيش همسر خود تعريف نكند زيرا اين تعريفها براى همسرش عقده اى ايجاد مى كند، كه ممكن است سر چشمه اختلافها گردد.
دوستيهاى معتدل  
يك زندگى مسرت بخش بدون يار و ياور، و بدون دوست و رفيق ميسر نيست ، و در حقيقت بنى آدم همه اعضاى يكديگرند، اگر كسى انزوا طلب شد و حساب خود را از مردم و حساب را از خودش جدا كرد بجنگ فطرت و طبيعت رفته و نشايد كه نامش نهند آدمى . على (ع ) مى فرمايد:
اعجز الناس من عجز عن اكتساب الاخوان و اعجز منه من ضيع من ظفر به منهم (450)
ناتوانتزين مرد كسى است كه از بدست آوردن دوست ، ناتوان باشد و از او ناتوان تر آن كسى است كه دوست قديمى خود را از دست بدهد.
ولى زياده روى در دوست يابى نيز سبب بى نظمى زندگى است ، آنكس كه دوستانش به قدرى زيادند كه فرصت كار، زندگى ، مطالعه ، استراحت و خواب را از وى سلب كرده اند ميزان تعادل را از دست داده و نمى تواند روان آرامى داشته باشد.
در برنامه دوستى متعادل بايد بعضى ساعات خود را در اجتماع باشيم ، و در بعضى ديگر منزوى ، زيرا در انزوا و در كنج فراغت است كه انسان مى تواند برنامه هاى خود را مرتب كند، و به حساب كارهاى خود برسد، كارهاى خود را بسنجد كه كدام خوب و كدام بد بوده است تا فرداى آن روز بر خوبيهايش بيفزايد و از بديهايش بكاهد.
تفريحات معتدل  
زندگى با نشاط، بدون تفريحات سالم ميسر نيست تفريحات مخصوصا براى آنان كه سرو كراشان بيشتر با فكر و مغز است لازم تر است ولى بطور كلى هر كس نسبت به كار و پيشه اى كه دارد بايستى تفريح متناسبى هم داشته باشد.
يكى از اقسام تفريحات سالم ، ترك كردن كار يكنواخت است ، حتى همان كشاورزى كه هميشه در هواى آزاد و آرام زندگى ميكند، از اين زندگى يكنواخت خسته مى شود و تفريح او گردش و مسافرت در يكى از شهرها است تا بدين وسيله تغيير و تحولى در زندگى خد بدهد.
افرادى كه درس مى خوانند و مشغول تحصيل علم و دانش هستند ممكن است از اين كار يكنواخت خود خسته شوند، اما اگر در ضمن تحصيل ، مثلا در منزل ، باغچه اى داشته باشند و روزى چند دقيقه مسير كار را عوض ‍ كنند، گلهاى باغچه خود را كود بدهند، ديگر از درس و تحصيل خود احساس خستگى نمى كنند و از زندگى روزانه خود لذت بيشترى مى برند.
و نيز كارمند يك موسسه يا اداره كه روزها را مراجعين زيادى سرو كار دارد و از كار روزانه خسته مى شود مى تواند سر گرميهايى در منزل براى خود درست كند مثلا ميتواند پرنده كوچكى را در خانه تربيت كند، از خانه ساختن و لانه درست كردن آن لذت ببرد، از آنكه اين پرنده كوچك از جوجه هاى خود پذيرايى مى كند و به آنها آب و دانه مى دهد در ضمن تعجب ، لذت بيتشرى از زندگى خود خواهد برد.
ورزش  
ورزش كه خود براى جسم بسيار ضرورى و لازم است يكى از تفريحات سالم به حساب مى آيد، البته ورزش هر كس بايد متناسب با وضع مزاج و كار او باشد ورزشهاى سنگين براى افراد ابتدايى يا ضعيف ، رنج آور است ، ولى يكى از بهترين ورزشها راهپيمايى است ، راهپيمايى و قدم زدن براى همه مفيد است و بهتر آن است كه صبحهاى خيلى زود را براى اين ورزش ‍ انتخاب كنيم .
ضمنا كسى كه مى خواهد يك برنامه سالم براى يك زندگى سالم داشته باشد، شبها را بايد زودتر به استراحت بپردازد تا صبح زوتر به تواند از خواب بر خيزد، و از هواى آزاد و صفاى صبح بيشتر بهره مند گردد.
آنوقتى كه تاريكيهاى شب مى خواهد با روشنى روز مخلوط گردد و كم كم هوا روشن تر شود براى تفريح ، راهپيمايى را انتخاب كنيد، زيرا در اين فرصت سر و صداها كمتر است ، اكسيژنت هوا بيش از ساير اوقات است ، رفت و آمد و گرد و كثافات و دود در آن وقت نيست ، شما كم كم و آهسته قدم بر داريد، به نزديك دامنه كوه يا تپه و بلندى كه در اطراف شهر است برويد و از آنجا طلوع خورشيد را ببينيد، خورشيد نورانى كه چشمان ما در ميان روز قدرت ديدن آن را ندارد، صبح زود چقدر ضعيف و كم نور است ، چقدر زيبا و قرمز است ، صبح زود به غير اراده دايره كوچكى نيست سپس ‍ ببينيد در مدتى كمتز از قدم زدن شما چقدر قوى و نورانى مى شود، ديدن منظره خورشيد در آن هوا و در آن صبح به شما نيرو مى دهد، افكار شما را عوض مى كند و اعصاب خسته شما احساس آرامش مى نمايند.
شنا 
اگر تا بحال شنا كرده ايد و آنرا ياد گرفته ايد، خود را داخل يكى از بهترين ورزشها نموده ، و از مفيدترين و لذيذترين تفريحات سلام بهره مند شده ايد، و اگر تا بحال شناورى را ياد نگرفته ايد، در صد آموختن آن برآييد.
شنا علاوه بر آنكه يكى از ورزشهاى خوب شمرده مى شود لذت آفرين است ، مخصوصا اگر در آبهاى سرد سرچشمه انجام شود، زيرا آبهاى سرد يكى از موثرترين عوامل تقويت اعصابند.
شما اگر زود به زود در فصل زمستان دچار زكام و سرما خوردگى مى شويد در فصل تابستان بدن خود تان را به وسيله شنا و آب تنى با اب سرد عادت بدهيد يقين بدانيد كه ديگر كمتر دچار آن بيمارى خواهيد شد زيرا بدنتان در مقابل سرما مصونيت مخصوصى پيدا مى كند.
بسيارى از جانوران و پرندگان و بطور كلى حيوانات علاقه به آب و آب تنى دارند، و خداوند به صورت غريزه اين كار مفيد را به آنها آموخته و در نهادشان قرار داده است و مثل گنجشك و كبوتر و بلبل كه در خشكى زندگى مى كند و مانند مرغابى و غاز شناگر مخصوص آب نيستند در مواقع مخصوصى به دنبال آب ميروند، هر جا آب مناسبى ديدند، به آب تنى مى پردازند.
اسب ، شناور بسيار خوبى است ، و اگر اسبى در چرا گاهى آزاد بچرد، بحكم غريزه به دنبال آب مى رود و در جاى مناسب ، آب تنى ميكند.
سگ نيز بسيار و سريع شنا ميكن ، در روزهاى گرم تابستان گاهى دو ساعت بعد از آبتنى در ميان آب روى صخره سنگى كه در وسط آب قرار گرفته مى خوابد بطوريكه فقط سرش از آب بيرون است .
پس حيوانات هم از اين نعمت رايگان الهى بهره مى برند.
اسب سوارى 
اسب سوارى نيز يكى از ورزشهاى مفيد و تفريحات لذت بخش است .
سوار شدن بر اسب چنان نيرويى به شما مى دهد كه هر چه خستگى و اندوه داشته ايد فراموش خواهيد كرد، نشاطى كه از اسب سوارى پيدا مى شود كمتر از نشاط و نيرويى كه از شناورى به وجود مى آيد نمى باشد

1-  ص 59
2-  به سوره بقره آيه 164 مراجعه شود.
3-  تاريخ تمدن ج 11 ص 319
4-  حكيم مؤ من حسينى تنكابنى در سال 1077 در تنكابن متولد شده او مؤ لف كتاب گرانبهايى است به نام تحفه حكيم مؤ من .
5-  شكر تيغال نوعى انگبين است (زبان خوراكيها ص 168)
6-  گلها و گياهان شفابخش ص 146
7-  نسخه هاى شفابخش ص 305
8-  اعجاز خوراكيها ص 114.
9-  اسرار خوراكيها ص 100.
10-  گذرنامه براى زندگى نوين ص 38.
11-  اسرار خوراكيها ص 108 و 107.
12-  اسرار خوراكيها ص 108 و 107.
13-  گذرنامه براى زندگى نوين ص 72.
14-  خواب و خوراك ص 205 مدرك روايت فروع كافى ج 6 ص 367 و بحارالانوار ج 66 ص 239 است .
15-  نهج البلاغه فيض ص 1260.
16-  بحار ج 72 ص 67.
17-  فهرست غرر ص 199.
18-  جعفريات ص 98.
19-  سوره مائده آيات 91 و 90.
20-  سوره مائده آيات 91 و 90.
21-  مستدرك ج 3 ص 139
22-  فروع كافى ج 6 ص 403.
23-  بحارالانوار ج 65 ص 164.
24-  مجموعه انتشارات انجمن تبليغات اسلامى ص 317.
25-  مستدرك ج 3 ص 141.
26-  اعجاز خوراكيها ص 48.
27-  اعجاز خوراكيها ص 48
28-  كافى ج 5 ص 347.
29-  علوم جنائى ص 863
30-  مجموعه انتشارات ص 335.
31-  nic1ou
32-  fere
33-  مجموعه انتشارات انجمن تبليعات اسلامى ص 336.
34-  bentham
35-  مدرك سابق ص 301
36-  فرهنگ عميد ص 451
37-  سوره بقره آيه 172 و 173.
38-  بحارالانوار ج 65 ص 162.
39-  اولين دانشگاه ج 8 ص 208.
40-  بهداشت اجتماعى در اسلام ص 38
41-  بحارالانوار ج 65 ص 165
42-  بهداشت اجتماعى در اسلام ص 37
43-  بحارالانوار ج 65 ص 162
44-  اولين دانشگاه ج 8 ص 210
45-  سوره بقره آيه 173
46-  اسرار خواركيها ص 74
47-  cestodes
48-  مجموعه انتشارات ص 402
49-  كتاب ديات
50-  بحار ج 65 ص 53
51-  از روايات ديگر معلوم مى شود كه سگهاى شكارى امتياز ديگرى دارند به اين جهت فرمودند براى ايشان خانه جدا درست كنيد. سگهايى كه به عنوان بازيچه در خانه نگهداشته شود ابدا مرود رضايت اسلام نيست .
52-  مجموعه انتشارت ص 405
53-  سخنام موسى بن جعز(ع ) بحارالانوار ج 78 ص 322
54-  توضيح المسائل ص 41
55-  سفينة البحار، جمع ص 179
56-  سوره مومنون آيه 7
57-  مشكلات جنسى ص 163
58-  اصول كافى ج 1 ص 118
59-  نهج البلاغه فيض ج اول ص 509
60-  سفينة البحار - جذم ص 147
61-  سفينة البحار - جذم ص 147
62-  سفينة ، حرمل ص 245
63-  مخزن الادويه ((حرمل ))
64-  گذر نامه براى زندگى نوين ص 19
65-  اعجاز خوراكيها ص 24
66-  اسرار خوراكيها ص 174
67-  طب النبى ص 1 - بحارالانوار ج 62 ص 290
68-  سوره اعتراف آيه 31
69-  سفينة البحار ص 25 اكل
70-  گذرنامه براى زندگى نوين صفحات 119 و 120
71-  سفينه اكل ص 25
72-  وسائل ج 16 ص 407 حديث 13
73-  كلام شهيد در دروس
74-  طب النبى ، بحار ج 62 ص 290
75-  بحار ج 62 ص 267، طب الائمه
76-  سفينه ، اكل ص 27
77-  سفينة البحار ص 25 ((اكل ))
78-  اسرار خوراكيها ص 175
79-  بحار، ج 62، ص 267
80-  اسرار خوراكيها ص 175
81-  سفينة البحار ج 1 ص 27
82-  گذرنامه براى زندگى نوين ص 177
83-  آماس گوشت دندان ص 2
84-  حفط الصحه دندان ص 4
85-  حفظ الصحه دندان ص 9
86-  حفظ الصحه دندان - ص 19
87-  سفينه ج 1 ص 675
88-  طب النبى - بحارالانوار ج 62 ص 291
89-  سفينه ج 1 ص 425
90-  سفينه ج 1 ص 425
91-  سفينه ج 1 ص 675
92-  سفينه ج 1 ص 425
93-  سفينه ج 1 ص 674
94-  سفينه ج 1 ص 675
95-  سفينه ج 1 ص 675
96-  بديهى است كسى كه مرتبا مسواك مى كند از سلامت بيشترى بر خوردار خواهد بود و چنين كسى توفيق بيشترى بر انجام فرائض مذهبى دارد.
97-  طب النبى بحارالانوار ج 62 ص 291
98-  حفظ الصحة دندان ص 2
99-  سفينة البحار ج 1 ص 675 ((سوك )) و بحارالانوار ج 76 ص 139.
100-  طب الرضا - بحارالانوار ج 62 ص 317
101-  ((اراك )) نام درختى است كه چوبهاى نسبتا نرم دارد. مخصوصا وقتى مرطوب باشد وسط چوبهاى آن ريشه هاى زياد و منظمى دارد و روى آن ريشه ها را كه شبيه به مسواكهاى پلاستيكى است پوست نسبتا نازكى از بيرون پوشيده ، مقدارى از آن پوست را بر مى دارند ريشه ها نمايان مى گردد سپس با آنها مسواك مى كنند.
اين درخت در سرزمين حجاز وجود دارد و چوبهاى آن همانا است . كه حاجيان از مكه به نام مسواك مى آورند.
102-  سفينه ج 1 ص 675
103-  طب الرضا(ع )، بحارالانوار ج 62 ص 325
104-  گذرنامه براى زندگى نوين ص 175
105-  سفينه ج 2، ص 507
106-  پروتيد همان پروتئين است .
107-  بهداشت كبد و معده و رژيم آن ص 127
108-  بحار ج 66 ص 70
109-  بحار ج 66 ص 70
110-  اسرار خوراكيها ص 35
111-  بحار ج 66 ص 71
112-  بحار ج 66 ص 71
113-  اسرار خوراكيها ص 36
114-  بحار ج 66 ص 64
115-  اسرار خوراكيها ص 47
116-  پسفينه ج 2 ص 507
117-  بحار ج 66 ص 74
118-  پرنده اى است شبيه به كبك
119-  حبارا پرنده اى است از كبوتر بزرگتر به آن سنگ خواره مى گويند.
120-  مرغى است بزرگتر از مرغ خانگى گردنى بلند و بالهايى زرد دارد.
121-  سفينه ج 2 ص 506
122-  وسائل ج 17 ص 56
123-  وسائل ج 17 ص 56
124-  اسرار خوراكيها ص 76
125-  اسرار خوراكيها ص 276
126-  بحارالانوار ج 66 ص 102
127-  اسرار خوراكيها ص 268
128-  بحار ج 62 ص 295
129-  اسرار خوراكيها ص 269
130-  طب النبى - بحارالانوار ج 62 ص 294
131-  اعجاز خوراكيها ص 224
132-  بحارالانوار ج 66 ص 102
133-  بحار ج 66 ص 103
134-  اولين دانشگاه ج 5 ص 129.
135-  سوره نحل ، آيه 69.
136-  اسرار خواركيها ص 272.
137-  بحار ج 66 ص 292.
138-  اسرار خوراكيها ص 274
139-  بحار ج 62 ص 324.
140-  رمز شادى و تندرستى ص 89
141-  سوره انبياء آيه 30
142-  رمز شادى و تندرستى ص 80
143-  سفينه ج 2 ص 559
144-  سفينه ج 2 ص 559
145-  سفينه ج 2ص 559.
146-  رمز شادى و تندرستى ص 81.
147-  سفينه ج 2 ص 559و560.
148-  سفينه ج 2 ص 559. و 560.
149-  رمز شادى و تندرستى ص 90.
150-  بحار ج 66 ص 476
151-  بحار ج 66 ص 474
152-  سفيه ج 1 شرب ص 694 و بحار ج 66 ص 472
153-  سفينه ج 1 شرب ص 693
154-  سفينه ج 1 شرب ص 693
155-  بحار ج 66 ص 475
156-  بحار ج 62 ص 129
157-  اسرار خوراكيها ص 103
158-  اسرار خوراكيها صفحات 100 و 106
159-  اسرار خوراكيها صفحات 100 و 106
160-  رمز شادى و تندرستى ص 39
161-  گذر نامه براى زندگى نوين ص 73
162-  اعجاز خوراكيها ص 204
163-  اعجاز خوراكيها ص 205
164-  اسرار خوراكيها ص 156
165-  سفينه ج 1 ص 57.
166-  وسائل ج 17 ص 5.
167-  وسائل ج 17 ص 5.
168-  وسائل ج 17 ص 5.
169-  وسائل ج 17 ص 5.
170-  سفينه ج 2 ص 521.
171-  اولين دانشگاه ج 6 ص 126.
172-  در فارسى به آن قره قروت مى گويند.
173-  چه بايد خورد و چگونه بايد پخت ص 19.
174-  بحارالانوار ج 66 ص 104.
175-  وسائل ج 17 ص 39.
176-  اولين دانشگاه ص 256 ج 6.
177-  چه بايد خورد و چگونه بايد پخت ص 251.
178-  مخزن الادويه حرف ج .
179-  بحار ج 66 ص 106.
180-  از ج 6 اولين دانشگاه ص 227.
181-  بحار الانوار ج 62 ص 294.
182-  اولين دانشگاه ج 6 ص 227.
183-  اولين دانشگاه ص 254 ج 10.
184-  وسائل ج 17 ص 62.
185-  بحارالانوار ج 66 ص 46.
186-  بحارالانوار ج 66 ص 46.
187-  اولين دانشگاه ج 10 ص 248.
188-  اولين دانشگاه ج 10 ص 248.
189-  اولين دانشگاه ج 10 ص 248.
190-  مخزن الادويه ص 116.
191-  بحارالانوار ج 66 ص 47.
192-  اولين دانشگاه ج 10 ص 251 و 261.
193-  اولين دانشگاه ج 10 ص 251 و 261.
194-  سفينه ج 2 ص 545
195-  طبيب خانواده تاليف دكتر محمد حسين حاجبى ص 198
196-  سفينه ج 2 ص 545
197-  به معناى نمك طعام است .
198-  به معناى نمك طعام است .
199-  يعنى جوهر نمك
200-  پزشك خانواده ص 200
201-  پزشك خانواده ص 177
202-  وسائل ج 17 ص 64
203-  وسائل ج 17 ص 66
204-  پزشك خانواده ص 177
205-  سفينه ج 1 ص 424
206-  پزشك خانواده ص 178
207-  وسائل ج 17 ص 69
208-  سوره انعام آيه 141
209-  بحار ج 66 ص 119
210-  سبزيها و ميوه هاى شفا بخش ص 118.
211-  سبزيها و ميوه هاى شفا بخش ص 119
212-  بحارالانوار ج 66 ص 118
213-  سبزيها و ميوه هاى شفا بخش از لئونس كارليه ص 126
214-  بحارالانوار ج 66 ص 118
215-  سبزيها و ميوه ها شفا بخش ص 126
216-  خصال صدوق ج 1 ص 289
217-  تلخيص از اولين دانشگاه ج 9 ص 58
218-  وسائل ج 17 ص 119
219-  اولين دانشگاه ج 9 ص 60
220-  وسائل ج 17 ص 123
221-  اولين دانشگاه ج 9 اولين ص 66
222-  اولين دانشگاه ج 9 اولين ص 66
223-  اولين دانشگاه ج 9 ص 66
224-  وسائل ج 17 ص 120
225-  وسائل ج 17 ص 123 در رواياتى كه مربوط به انار است كلمات شحم و قشر به چشم مى خورد، شحم در لعنت عرب بمعنى (پيه ) و (قشر) به معنى پوست است ولى چنانكه از كتاب (قاموس ) ج 4 ص 134 كه از كتب معتبره لغت عرب است بر مى آيد، شحم در هر جمله اى معناى مناسب با آن جمله را مى دهد، شحم اگر نسبت به حيوان داده شود بمعنى همان پيه معروف است و اگر به انار نسبت داده شود بمعنى پوست نازك زرد رنگ انار است ، علامه مجلسى نيز در بحارالانوار ج 66 ص 161 همين نظريه را تقويت نموده است .
226-  وسائل ج 17 ص 123
227-  بحار الانوار ج 66 ص 161
228-  وسائل ج 17 ص 121
229-  ج 66 بحارالانوار ص 155
230-  pirus
231-  اولين دانشگاه ج 10 ص 31
232-  وسائل ج 17 ص 125
233-  وسائل ج 17 ص 125
234-  سبزيها و ميوه هاى شفابخش ص 216
235-  اولين دانشگاه ج 10 ص 31
236-  سبزيها و ميوه هاى شفابخش ص 212
237-  سفينة ج 1 ص 123
238-  سبزيها و ميوه هاى شفابخش ص 212
239-  سفينه ج 1 ص 124 و بحارالانوار ج 66 ص 174
240-  اسرار خوراكيها ص 278
241-  اسرار خوراكيها ص 278
242-  وسائل ج 17 ص 128
243-  اولين دانشگاه ج 10 ص 31
244-  وسائل ج 17 ص 128
245-  بحارالانوار ج 66 ص 172
246-  اسرار خوراكيها ص 278
247-  سبزيها و ميوه هاى شفابخش ص 218
248-  سبزيها و ميوه هاى شفابخش ص 188
249-  وسائل ج 17 ص 132
250-  اولين دانشگاه ج 10 ص 55.
251-  مخزن الادويه حرف سين
252-  سفينه ج 1 ص 29 6 و بحارالانوار ج 66 ص 170
253-  اعجاز خوراكيها ص 106
254-  سفينه ج 1 ص 629 و بحار ج 66 ص 176
255-  اعجاز خوراكيها ص 236.
256-  بحارالانوار ج 66 ص 150
257-  بحارالانوار ج 66 ص 150
258-  بحار ج 66 ص 149
259-  اسرار خوراكيها ص 91
260-  اسرار خوراكيها ص 92.
261-  بحارالانوار ج 66 ص 149.
262-  اسرار خوراكيها ص 96.
263-  اولين دانشگاه ص 285 ج 7.
264-  بحار ج 66 ص 147.
265-  بحارالانوار ج 66 ص 149
266-  اسرار خوراكيها ص 90.
267-  سفينه ج 1 ص 524 و بحارالانوار ج 66 ص 151.
268-  بحار ج 66 ص 153.
269-  اسرار خوراكيها ص 134.
270-  اسرار خوراكيها ص 135.
271-  بحارالانوار ج 66 ص 151.
272-  اولين دانشگاه ج 7 ص 65.
273-  مستدرك ج 3 ص 113.
274-  وسائل ج 17 ص 104.
275-  وسائل ج 17 ص 107.
276-  سبزيها و ميوه هاى شفابخش ص 185.
277-  اولين دانشگاه ج 7 صفحات 74 و 81 و 84.
278-  اولين دانشگاه ج 7 صفحات 74 و 81 84.
279-  اولين دانشگاه ج 7 ص 84.
280-  سفينه ج 1 ص 124 و بحارالانوار ج 66 ص 141.
281-  اولين دانشگاه ج 7 ص 84.
282-  اولين دانشگاه ص 66 ج 7.
283-  اولين دانشگاه ص 81 ج 7.
284-  سفينه ج 1 ص 124 و بحار ج 66 ص 141.
285-  بحارالانوار ج 66 ص 146.
286-  اولين دانشگاه ص 78 ج 7.
287-  مستدرك ج 3 ص 113.
288-  بحار ج 66 ص 141.
289-  اولين دانشگاه ج 7 ص 73.
290-  اولين دانشگاه ج 10 ص 50.
291-  وسائل ج 17 ص 133.
292-  اسرار خوراكيها ص 269.
293-  وسائل ج 17 ص 134.
294-  اولين دانشگاه ج 10 ص 52.
295-  بحار ج 66 ص 175.
296-  اولين دانشگاه ج 10 ص 51.
297-  لئونس كارليه - سبزيها و ميوه هاى شفابخش ص 22.
298-  وسائل ج 17 ص 141.
299-  اسرار خوراكيها ص 1.
300-  طب النبى ، بحارالانوار ج 62 ص 300.
301-  بحارالانوار ج 66 ص 199.
302-  وسائل ج 17 ص 142 و 141.
303-  وسائل ج 17 ص 142 و 141.
304-  عدد هزار براى بيان زيادى منافع كاسنى است .
305-  وسائل ج 7 ص 144.
306-  گلها و گياهان شفابخش ص 169.
307-  سبزيها و ميوه هاى شفابخش ص 52.
308-  اعجاز گياهان داروئى در درمان بيماريها.
309-  اسرار خوراكيها ص 166.
310-  زبان خوراكيها ص 216.
311-  وسائل ج 17 ص 141.
312-  زبان خوراكيها ص 348 و 349.
313-  زبان خوراكيها ص 348 و 349.
314-  بحار ج 66 ص 208.
315-  گلها و گياهان شفابخش ص 170.
316-  سبزيها و ميوه هاى شفابخش ص 53.
317-  اعجاز گياهان داروئى در درمان بيماريها ص 40.
318-  بحارالانوار ج 66 ص 209.
319-  زبان خوراكيها ص 216 و ص 217.
320-  سبزيها و ميوه هاى شفابخش ص 52.
321-  سفينه ج 2 ص 725 و بحار ج 66 ص 210.
322-  زبان خوراكيها ص 216.
323-  بحار ج 66 ص 207.
324-  زبان خوراكيها ص 216.
325-  سبزيها و ميوه هاى شفابخش ص 68.
326-  اسرار خوراكيها ص 167.
327-  بحار ج 66 ص 239.
328-  خواب و خوراك ص 204 و 205.
329-  خواب و خوراك ص 204 و 205.
330-  بحار ج 66 ص 239.
331-  خواب و خوراك ص 206.
332-  سبزيها و ميوه هاى شفا بخش ص 68.
333-  خواب و خوراك ص 207.
334-  اسرار خوراكيها ص 167.
335-  سبزيها و ميوه هاى شفا بخش ص 66 و 67.
336-  سبزيها و ميوه هاى شفا بخش ص 66 و 67.
337-  سفينة البحار ج 2 ص 476
338-  بحار ج 66 ص 204
339-  بحار ج 66 ص 200
340-  زبان خوراكيها ص 224
341-  بحار ج 66 ص 200
342-  پزشك خانواده ص 90
343-  اولين دانشگاه ج 9 ص 180
344-  وسائل ج 17 ص 168
345-  سبزيها و ميوه هاى شفابخش ص 94
346-  سبزيها و ميوه هاى شفا بخش ص 94
347-  نسخه هاى شفابخش ص 115
348-  بحار ج 66 ص 246
349-  اعجاز خواركيها ص 193
350-  يعنى نفس تنگى شديد.
351-  سبزيها و ميوه هاى شفا بخش ص 94
352-  اعجاز خوراكيها ص 192
353-  اسرار خوراكيها ص 66
354-  وسائل ج 17 ص 169
355-  اعجاز خوراكيها ص 193
356-  برنامه غذائى در سفر ص 68
357-  اولين دانگشاه ج 10 ص 140
358-  سفينه ج 1 ص 713
359-  سفينه ج 1 ص 147
360-  جذام از امراض مسرى است . ميكروبش در سال 1873 كشف شد، جوانها بيشتر دچار مى شوند، از روزى كه ميكروب وارد بدن ميشود تا روز بروز بيمار بطور متوسط 7 سال و از دو ماه الى 30 ماه متغير بوده است ، راه سرايت آن از مخاطهاى تنفسى يا پوست آزرده مى باشد چون مسرى است پيامبر اكرم (ص ) در موقع تكلم يا جذاميان دور مى ايستادند (و كره ان يكلم مجذوما الا ان يكون بينه قدر زراع ) و نيز فرمودند: فرمون المجذووم فرارك م الاسد (اولين دانشگاه ج 1 ص 70)
361-  زبان خوراكيها ص 240
362-  زبان خوراكيها ص 240.
363-  سبزيها و ميوه هاى شفابخش ص 38.
364-  وسائل ج 17 ص 157.
365-  زبان خوراكيها، ص 56 .
366-  زبان خوراكيها، ص 56.
367-  سبزيها و ميوه هاى شفابخش ص 39.
368-  وسائل ج 17 ص 15.
369-  زبان خوراكيها ج 1 قال رسول الله (ص )
370-  وسائل ج 17 ص 159.
371-  سبزيها و ميوه هاى شفا بخش ص 37.
372-  زبان خوراكيها ص 56.
373-  وسائل ج 17 ص 157.
374-  اسرار خوراكيها ص 218.
375-  سفينه ج 1 ص 148.
376-  اعجاز خوراكيها ص 195.
377-  از مخزن الادويه حرف جيم (جرجير).
378-  گلها و گياهان شفا بخش ص 50 - 51
379-  وسائل ج 17 ص 172
380-  مستدرك ج 3 ص 121
381-  گلها و گياهان شفا بخش ص 50
382-  سبزيهاى و ميوه هاى شفابخش ص 90
383-  وسائل ج 17 ص 172
384-  وسائل ج 17 ص 81
385-  اسرار خوراكيها ص 45
386-  وسائل ج 17 ص 29
387-  بحار ج 66 ص 88
388-  وسائل ج 17 ص 82
389-  گذرنامه براى زندگى نوين ص 43
390-  گذر نامه ص 79
391-  وسائل ج 17 ص 63.
392-  وسائل ج 17 ص 65.
393-  سفينه ج 1 ص 573.
394-  سبزيها و ميوه هاى شفا بخش ص 200.
395-  اسرار خوراكيها ص 310.
396-  مستدرك ج 3 ص 108.
397-  اسرار خوراكيها ص 308.
398-  سبزيها و ميوه هاى شفا بخش ص 201.
399-  وسائل ج 17 ص 71.
400-  اسرار خوراكيها ص 310.
401-  اسرار خوراكيها ص 310
402-  گذرنامه 224.
403-  صابون مارسى صابونى است كه در مارسى مى سازند و از انواع صابونهاى رختشويى است كه چربى را به خوبى پاك مى كند.
404-  سبزيها و ميوه هاى شفا بخش ص 120.
405-  نسخه هاى شفابخش ص 73.
406-  بحار ج 62 ص 221.
407-  نسخه هاى شفا بخش ص 74.
408-  بحار ج 62 ص 221.
409-  نسخه هاى شفا بخش ص 73.
410-  برونيشيت بيمارى است كه در ريه به هم ميرسد و عوارض آن ورم نايژه ها و شاخه هاى قصب الريه ، سرفه هاى دردناك ، خارج شدن اخلاط ساده يا چركدار است كه گاهى خون هم در آن ديده مى شود، نوعى از آنرا كه در زمستان در اثر سرماخوردگى بروز مى كند برنشيت حاد و نوعى ديگر را كه كهنه و جاگير شده باشد، برنشيت مزمن مى گويند.
411-  نسخه هاى شفا بخش ص 74.
412-  آنژين ورم گلو و درد گلو، تورم لوزتين است كه بيشتر در زمستان در اثر سرما خوردگى عارض ‍ مى شود و باز كام و سر درد و تب و درد استخوان همراه است لوزتين بزرگ و سرخ رنگ مى شود و گاهى لكه هاى سفيد چرك ، روى آنها ظاهر مى گردد.
413-  نسخه هاى شفابخش ص 75 و 76.
414-  بحارالانوار ج 62 ص 222.
415-  نسخه هاى شفا بخش ص 74.
416-  بحار الانوار ج 62 ص 223.
417-  بحارالانوار ج 62 ص 223.
418-  گلها و گياهان شفا بخش ص 182.
419-  گلها و گياهان شفا بخش ص 77.
420-  بحار ج 76 ص 87.
421-  بحارالانوار ج 76 ص 88.
422-  گلها و گياهان شفا بخش ص 188.
423-  اعجاز خوراكيها ص 70.
424-  دخانيات ص 31
425-  دخانيات ص 31
426-  زبان خوراكيها ص 57
427-  اسرار خوراكيها ص 112
428-  خواب و خوراك ص 29
429-  گذرنامه براى زندگى نوين 190
430-  نهج البلاغه فيض كلمه 216
431-  غرر الحكم ص 23
432-  نهج البلاغه فيض ص 1143
433-  يعنى جراحت و زخم
434-  آئين زندگى ص 60
435-  سوره رعد آيه 11
436-  گذرنامه براى زندگى نوين ص 241
437-  سوره رعد آيه 28
438-  شادكامى ص 43
439-  آئين زندگى ص 155
440-  گذرنامه ص 243
441-  نهج البلاغه فيض الاسلام ص 1106
442-  وسائل ج 12 ص 14 حديث 4
443-  بحار، ج 72، ص 67.
444-  فروغ كافى ج 5 ص 72
445-  مواعظ العدديه ص 127
446-  گذرنامه ص 265
447-  خواب و خوراك ص 168
448-  مكارم الاخلاق ص 65
449-  خواب و خوراك ص 168
450-  نهج البلاغه فيض كلمه